Deprem sonrası konut tercihleri değişen Hatay’da vatandaşlar artık evin konumu, metrekaresi ve fiziksel özelliklerinin yanı sıra binanın deprem karşısındaki durumunu da sorguluyor. Bir programda konuşan emlakçı da özellikle satış öncesinde kapsamlı teknik inceleme yaptırılmasının önemine dikkat çekti.
Uzman emlakçı, özellikle deprem sonrası dönemde alıcıların yalnızca binanın yeni olmasına güvenmemesi gerektiğini belirterek, yapı güvenliğinin bilimsel verilerle ortaya konulmasının önemini vurguladı.
Emlakçı, daha önce satışını gerçekleştirdiği sıfır ve lüks bir daire için bina hakkında kapsamlı deprem raporu talep edildiğini, incelemenin ardından alıcının güveninin sağlandığını ve satışın gerçekleştiğini anlattı.
Konut alırken en çok karıştırılan konulardan biri deprem performans analizi ile 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespitinin aynı işlem sanılması. Oysa iki uygulamanın amacı ve hukuki sonucu farklı.
Deprem performans analizi, mevcut yapının taşıyıcı sistemi, malzeme özellikleri, zemin koşulları ve benzeri teknik veriler üzerinden deprem etkisi altındaki davranışının değerlendirilmesine yönelik bir mühendislik çalışmasıdır.
Riskli yapı tespiti ise 6306 sayılı Kanun kapsamında yürütülen resmî bir süreçtir. Yapının riskli olduğunun kesinleşmesi halinde bina açısından tahliye ve yıkım gibi hukuki sonuçlar doğabilir. Bu nedenle vatandaşların kendilerine sunulan belgenin hangi amaçla hazırlandığını ve hukuki niteliğini mutlaka öğrenmesi gerekiyor.
Kat mülkiyeti bulunan yapılarda maliklerden birinin veya kanuni temsilcisinin 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespiti için başvuruda bulunabilmesi mümkün. Bununla birlikte inceleme yalnızca başvuru yapan kişinin dairesiyle sınırlı kalmıyor; yapının tamamı değerlendirme konusu oluyor.
Resmî inceleme sonucunda yapının riskli olduğunun belirlenmesi halinde kararın ilgili maliklere bildirilmesi ve tapu kayıtlarına gerekli belirtmenin işlenmesi gibi süreçler gündeme gelebiliyor. Bu nedenle konut satın alacakların tapu ve yapı kayıtlarını satıştan önce kontrol etmesi önem taşıyor.
Riskli yapı tespitinin kesinleşmesinin ardından tahliye ve yıkım süreci başlatılabiliyor. Maliklere yapının tahliye edilmesi ve yıktırılması için mevzuatta öngörülen süreler veriliyor. Bu sürelerin sonunda gerekli işlemlerin yapılmaması halinde idari uygulamalar gündeme gelebiliyor.
Bu nedenle riskli yapı sürecindeki sürelerin her bina için otomatik olarak aynı şekilde işleyeceği düşünülmemeli. Tebligat, itiraz ve kararın kesinleşmesi gibi aşamalar ile idarenin tanıdığı süreler dikkate alınarak hareket edilmesi gerekiyor.
6 Şubat depremlerinin ardından Hatay’da konut satın almayı planlayanların yalnızca “yeni bina” veya “depremde hasar almadı” şeklindeki sözlü beyanlarla yetinmemesi gerekiyor. Satın alma öncesinde mümkün olduğunca şu belgelerin incelenmesi önem taşıyor:
Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi
Onaylı mimari ve statik projeler
Zemin etüt raporu
Yapı denetimine ilişkin belgeler
Deprem sonrası hasar tespit kayıtları
Taşıyıcı sistemde sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığına ilişkin bilgiler
Varsa deprem performans analizi
Tapuda riskli yapı veya diğer kısıtlamalara ilişkin kayıtlar
Uzmanlar, yalnızca gözle yapılan kontrollerin veya sınırlı ölçümlerin kapsamlı bir deprem performans analizinin yerine geçemeyeceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle vatandaşların raporu hazırlayan kişi veya kuruluşun yetkisini, incelemenin kapsamını ve hangi mevzuata göre yapıldığını kontrol etmesi gerekiyor.
Konut satın alacakların ayrıca deprem performans analizi ile 6306 sayılı Kanun kapsamındaki resmî riskli yapı tespitinin birbirinden farklı olduğunu bilmesi büyük önem taşıyor. Satış öncesinde binanın teknik durumu ve resmî kayıtları incelenmeden imza atılmaması, olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi açısından kritik önem taşıyor.