Uluslararası Para Fonu’nun Türkiye’ye ilişkin yayımladığı Mali Şeffaflık Değerlendirmesi’nde, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından yapılan kamu harcamalarının raporlanma biçimi ele alındı. Değerlendirmede Türkiye’nin son 10 yılda mali şeffaflık alanında ilerleme kaydettiği belirtilirken kamu harcamalarının kayıt altına alınması ve mali bilgilerin açıklanması konusunda geliştirilmesi gereken alanlar bulunduğu ifade edildi.
Raporda yer alan verilere göre depremle bağlantılı harcamaların gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranı 2023 yılında yüzde 3,6, 2024 yılında yüzde 1,7 ve 2025 yılında yüzde 0,8 olarak kaydedildi.
IMF, söz konusu rakamların bütçe ödenekleri bakımından doğru olduğunu, ancak harcamaların fiilen gerçekleştiği dönemleri tam olarak yansıtmadığını belirtti. Bu durum, deprem sonrasında kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin mali kayıtların zamanlaması ve raporlanması konusunu gündeme getirdi.
Depremde ağır yıkım yaşayan Hatay’da konut, altyapı ve diğer yeniden inşa çalışmalarının devam etmesi nedeniyle rapordaki tespitler kent açısından da önem taşıyor. Ancak değerlendirmede Hatay’a özel bir harcama tutarı açıklanmadığı gibi kentteki projelere ilişkin ayrı bir usulsüzlük tespiti de yer almıyor.
IMF’nin değerlendirmesinde öne çıkan bir diğer başlık, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nın (TOKİ) mali raporlaması oldu. Raporda, kurumun kendi mali tablolarının kamuoyuna açıklanmamasına dikkat çekilirken Sayıştay denetiminde şartlı görüş aldığı da belirtildi.
IMF, TOKİ harcamalarının yıllık olarak raporlanması gerektiğine işaret etti. Özellikle 6 Şubat depremlerinin ardından deprem bölgesinde yürütülen konut projeleri düşünüldüğünde, kurumun mali bilgilerinin kamuoyuna açık olması ve harcamaların izlenebilirliği önemli başlıklar arasında bulunuyor.
Hatay’da depremzedeler için yürütülen konut inşası ve yeniden yerleşim çalışmaları da TOKİ’nin faaliyet alanıyla doğrudan bağlantılı. Bununla birlikte rapordaki tespitler, Hatay’daki belirli bir konut projesinde mali usulsüzlük yapıldığı anlamına gelmiyor.
IMF’nin incelemesinde Türkiye Varlık Fonu’nun (TVF) mali raporlarda yer alan bilgileri de değerlendirildi. Rapora göre fon bünyesindeki kamu varlıklarının büyüklüğü GSYH’nin yüzde 29’una karşılık gelirken bu varlıkların tamamı mali raporlarda görünmüyor.
Kur Korumalı Mevduat (KKM) uygulamasının kamu maliyesine etkileri de değerlendirmede yer aldı. Raporda, uygulama nedeniyle kamunun GSYH’nin yüzde 8’ine kadar ulaşan kur riski üstlendiği, bu riskin GSYH’nin yüzde 4,2’sine karşılık gelen bir maliyet oluşturduğu belirtildi. Ayrıca Merkez Bankasının özkaynaklarının GSYH’nin yüzde 2,9’u düzeyinde negatif seviyeye gerilediği ifade edildi.
IMF, Türkiye’nin mali istatistiklerin geliştirilmesi, program bütçe uygulamaları ve uluslararası kamu muhasebesi standartlarına uyum gibi alanlarda son 10 yılda ilerleme sağladığını bildirdi.
Değerlendirme süreci tamamlanan yaklaşık 40 ülke arasında Türkiye’nin mali şeffaflık bakımından üst sıralarda yer aldığı belirtilirken kamu varlıklarının raporlanması, deprem harcamalarının gerçekleşme dönemlerine göre kaydedilmesi ve TOKİ’nin mali bilgilerinin açıklanması konularında eksikliklerin devam ettiği vurgulandı.
Rapordaki tespitler, kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin bilgilerin daha kapsamlı ve anlaşılır biçimde kamuoyuyla paylaşılmasının önemini ortaya koydu.