Vücudumuzda üç ana çift tükürük bezi bulunur. Bu bezlerin isimleri ve bulundukları alanlar aşağıdaki gibidir.

Parotis Bezleri: Kulakların hemen önünde, yanakların üst kısmında yer alan en büyük tükürük bezleridir.
 Submandibular Bezler: Çene kemiğinin altında, dilin hemen altında bulunur. Çene altı tükürük bezi şişmesi en sık görülen durumlardan biridir. 

Sublingual Bezler: Dil altı tükürük bezi şişmesine neden olabilen, dilin hemen altında yer alan en küçük tükürük bezleridir.

Bu bezlerin temel görevi, sindirimin ilk aşamasını başlatan tükürük salgısını üretmektir. Tükürük, yiyecekleri yumuşatarak yutmayı kolaylaştırır ve içinde bulunan enzimler sayesinde karbonhidratların parçalanmasını sağlar. Ayrıca, ağız içini temiz tutarak bakteri oluşumunu engeller ve diş çürüklerine karşı koruma sağlar.

Tükürük Bezi Şişmesi Neden Olur?

Tükürük bezlerinin şişmesinin ardında yatan nedenler oldukça çeşitlidir. Enfeksiyonlardan tıkanıklıklara, otoimmün hastalıklardan tümörlere kadar pek çok faktör bu duruma yol açabilir.

Enfeksiyonlar (Siyaladenit)

Tükürük bezi iltihabı olarak da bilinen siyaladenit, en sık görülen şişme nedenidir. Bu iltihap, genellikle bakteriyel veya viral enfeksiyonlar sonucu ortaya çıkar.

Viral Enfeksiyonlar: Kabakulak, tükürük bezlerinin, özellikle de parotis bezlerinin şişmesine neden olan en bilinen viral hastalıktır. Ateş, baş ağrısı ve halsizlik gibi belirtilerle birlikte seyreder. Influenza (grip), HIV ve sitomegalovirüs de tükürük bezlerinde şişmeye yol açabilir.
Bakteriyel Enfeksiyonlar: Genellikle dehidrasyon, yetersiz ağız hijyeni veya bir kanal tıkanıklığı sonucunda oluşur. Stafilokok veya streptokok bakterileri tükürük kanalına girerek enfeksiyona ve iltihaba neden olur. Bu durum, özellikle yaşlılarda ve ağız kuruluğu (kserostomi) yaşayan bireylerde daha sık görülür.

Tükürük taşı (Siyalolitiazis)

Tükürük bezleri içerisinde oluşan küçük, kalsifiye birikimlerdir. Tükürük taşları, tükürük kanallarını tıkayarak tükürüğün akışını engeller. Bu tıkanıklık, tükürüğün geriye doğru birikmesine ve bezlerin şişmesine yol açar. Tükürük bezlerinin şişmesi genellikle yemek yerken veya yemekten hemen sonra ağrı ve şişlik ile belirgin hale gelir. Çoğu tükürük taşı submandibular bezlerde oluşur.

Otoimmün hastalıklar

Vücudun bağışıklık sisteminin kendi sağlıklı hücrelerine saldırması sonucu ortaya çıkan otoimmün hastalıklar da tükürük bezi şişmesine neden olabilir.

Sjögren Sendromu: Bu kronik otoimmün hastalık, özellikle tükürük ve gözyaşı bezlerini hedef alır. Bu bezlerin iltihaplanması, şiddetli ağız kuruluğu ve göz kuruluğuna yol açar. 

Romatoid Artrit ve Lupus: Bu hastalıklar da nadir durumlarda tükürük bezlerini etkileyerek şişmeye neden olabilir.

Kistler ve tümörler

Tükürük bezlerinde oluşan kistler veya tümörler de şişliğe yol açabilir. Tümörler iyi huylu (benign) veya kötü huylu (malign) tümör olabilir.

İyi Huylu (Benign) Tümörler: Pleomorfik adenom, en sık görülen iyi huylu tükürük bezi tümörüdür. Genellikle parotis bezinde yavaşça büyüyen ve ağrısız bir şişlik olarak ortaya çıkar.
 Kötü Huylu (Malign) Tümörler: Tükürük bezi kanserleri, nadir görülen ancak ciddi bir durumdur. Mukoepidermoid karsinom, en yaygın tükürük bezi kanseri türüdür.

Diğer nedenler

Dehidrasyon: Yeterli sıvı alımının olmaması, tükürük üretimini azaltarak bezlerin tıkanmasına ve şişmesine neden olabilir.
 Alerjik Reaksiyonlar: Bazı alerjenler veya ilaçlar, tükürük bezlerinde alerjik reaksiyonlara ve geçici şişliklere yol açabilir. 

Tıkanıklıklar: Tükürük taşları dışında, mukus tıkacı veya yabancı cisimler de kanalları tıkayarak şişmeye neden olabilir.

Tükürük Bezi Şişmesi Belirtileri Nelerdir?

Tükürük bezi şişmesi, çoğunlukla göz ardı edilmemesi gereken belirgin semptomlarla kendini gösterir. Bu belirtiler, altta yatan nedenin türüne ve etkilenen bezin konumuna göre değişiklik gösterir, ancak genellikle hastanın günlük yaşamını olumsuz etkileyecek kadar rahatsız edicidir. En sık karşılaşılan ve dikkat edilmesi gereken tükürük bezi şişmesi belirtileri aşağıdaki gibidir. 

Gözle görülür şişlik ve büyüme

Ağrı ve hassasiyet

Ağız kuruluğu (Kserostomi)

Ağızda anormal tat veya kötü koku

Ateş, titreme ve halsizlik

Yutma güçlüğü (Disfaji)

Gözle görülür şişlik ve büyüme

Şişliğin en temel belirtisi, yüzünüzün belirli bir bölgesinde (genellikle çene altı, kulak önü veya dil altı) fark edilebilir bir büyüme veya yumrudur. Bu şişlik, çene altı tükürük bezi şişmesi durumunda boyun ve çene hattı arasında belirginleşirken, parotis bezinin şişmesi kulak memesinin önünde ve altında bir dolgunluk hissi yaratır. Şişlik, bazen tek taraflı, bazen de her iki tarafta birden görülebilir.

Ağrı ve hassasiyet

Şişliğe eşlik eden ağrı, genellikle en rahatsız edici belirtidir. Bu ağrı, hafif bir hassasiyetten, yemek yeme veya konuşma gibi çene hareketleriyle artan şiddetli bir sızıya kadar değişebilir. Özellikle yemek yerken, tükürük salgısının artması ve tıkalı kanaldan geçememesi nedeniyle ağrı ani bir şekilde artar ve şişlik daha da belirgin hale gelir. Dokunulduğunda da ağrılı ve sert bir his oluşabilir.