Yeryüzünde yaÅŸayan bütün canlıların vücut fonksiyonlarını gerçekleÅŸtirdikleri biyolojik saatleri vardır. Ä°nsanoÄŸlu sürekli aynı meridyen çevresinde yaÅŸadığı için vücudun saÄŸlıklı uyku periyodu 24 saatlik döngüde ortalama 5-7 saattir. Bu süre de genellikle gece 11 ile sabah 5-7 saatleri arasını kapsar. Güzellik hormonu da dediÄŸimiz melatonin hormonunun en yoÄŸun salgılanmaya baÅŸladığı saat olan gece 11\'de kiÅŸi uyku ihtiyacını en yoÄŸun hissetmektedir. Ä°nsanların vücut ısıları ve diÄŸer birçok özelliÄŸi biyolojik saate göre deÄŸiÅŸkenlik göstermektedir.
Jet Lag Sendromu Neden Olur?
Okyanus aşırı ve saat farkının 2\'den fazla olduÄŸu bölgelere uçakla seyahat edildiÄŸi zaman bu biyolojik saat bozulur. Ä°ÅŸte biyolojik saatin bozulması sonucu vücudumuzda meydana gelen olumsuz durumlara “jet lag” denir. En sık ve en ağır ÅŸekilde sıklıkla yaÅŸlılarda görülür. Belli bir uyku düzeni henüz olmayan ve emen küçük bebeklerin jet lag durumunu atlatması çok daha kolay olmaktadır.
Jet Lag Sendromunun Tarihçesi
Esas olarak uzun mesafeli uçuÅŸlar yapabilen ticari uçakların 1960\'lardan sonra yaygınlaÅŸması ile bu modern çağın hastalığı olarak jet-lag sendromu ortaya çıkmıştır. Yüzlerce milyon insan her yıl zaman dilimleri arasında uçuÅŸlar yapmakta ve bu kiÅŸilerin çoÄŸunda az veya çok bazı sorunlar yaÅŸanmaktadır.
Jet Lag Belirtileri Nelerdir? En Yaygın Jet Lag Etkileri
Jet Lag olayında vücut zaman karşısında geri kalmaktadır. Zaten Lag kelimesi Ä°ngilizce\'de geri kalma, geç kalma anlamları taşımaktadır. Dünya dönüÅŸünü 24 saatte tamamladığından dünya yüzeyi kuzeyden güneye herbiri 1 saatlik 24 zaman bölgesine bölünmüÅŸtür. ÖrneÄŸin Ä°stanbul ile New York arasında 7 zaman bölgesi vardır ve aynı anda Ä°stanbul\'da saat 14.00 iken, New York\'ta sabah 07:00\'dir. EÄŸer Ä°stanbul\'dan New York\'a uçarsanız sizin vücut saatiniz hâlâ Ä°stanbul\'a ayarlıdır.
Jet-lag sürecinde aşırı yorgunluk, konsantrasyon güçlükleri, gündüz uyuklama, hazımsızlık, bağırsak hareketlerinde deÄŸiÅŸiklik, baÅŸ aÄŸrısı, vücut aÄŸrıları, bulantı, susuzluk, huzursuzluk, sersemlik, zihin karışıklığı, yargı ve bellek kusurları gibi belirtiler görülebilir. BaÅŸlıca belirtisi yorgunluktur ve ileri derecede olabilir. Uyku düzeniniz tamamen bozulup kendinizi geceleyin tamamen uyanık ve gündüzleri de uykulu hissedebilirsiniz.
Jet Lag Sendromunun UçuÅŸ Yönüne Göre Etkisi
Yapılan araÅŸtırmalar, batıdan doÄŸuya doÄŸru, örneÄŸin ülkemizden Endonezya ya da Japonya\'ya olan uçuÅŸlardan insanların daha çok etkilendiÄŸini ortaya koymaktadır. Biyolojik saati hızlandırmak yavaÅŸlatmaktan daha zor olduÄŸu için uyku düzenini yeniden saÄŸlamak oldukça zor olur.
Jet Lag Sendromunun Zaman Farkına Göre Etkisi
NASA\'ya göre insan vücudunun biyolojik saatinin her bir zaman bölgesine, yani bir saatlik zaman deÄŸiÅŸimine alışması bir gün almaktadır. 7 saatlik bir zaman farkı olan bölgeye uçuÅŸ yaptığınızda vücut kendini ancak bir haftada tam olarak adapte edebilmektedir. Yani jet lag olayı uçma mesafesine deÄŸil, kaç zaman bölgesinden geçtiÄŸinize baÄŸlıdır. Aynı mesafe, aynı zaman diliminde kuzey-güney mesafesinde gidildiÄŸinde jet lag olayı görülmemektedir.
Jet Lag Nasıl Geçer? Hızlı Ä°yileÅŸme Yöntemleri
Jet lag kendi kendine birkaç günde düzelir. Bazı ilaçlar ise kendinizi daha iyi hissetme sürecinin hızlanmasına yardımcı olabilir. Kendiniz için yapabileceÄŸiniz bazı ÅŸeyler:
Uyku Düzenini SaÄŸlamak:
Özellikle batıdan doÄŸuya doÄŸru olan uçuÅŸlarda mümkünse uyumamaya çalışmak, uçakta 1-2 saat uykuyla yetinmek ve indiÄŸinizde de akÅŸam 21.00\'e kadar uyumadan direnmek ertesi güne normal zamanda baÅŸlamanızı saÄŸlayabilir.
UçuÅŸ Sırasında Uyuma:
Tam tersi yönde batıdan doÄŸuya giderken de yol boyunca ne kadar uyursanız o kadar iyi olur. Sabahları uyanık kalmak ve öÄŸleden sonraları da olabildiÄŸince ışıklı ortamda bulunmak önerilir.
Alkol ve Kafeinden Kaçınma:
Alkollü içeceklerden uzak durun. Çay ve kafein içeren diÄŸer içeceklerden uzak durun. Kafein, vücudunuzun yeni uyku ve uyanma zamanlarına adapte olmasını engelleyebilir.
Beslenme Düzeni:
Vardığınız yer için uygun olan öÄŸünlerde az yemek tüketin. Proteinden zengin kahvaltı yaparken yüksek karbonhidratlı akÅŸam yemekleri tercih edin.
Egzersiz Yapmak:
Gündüz vakti yürüyüÅŸ gibi hafif egzersizler yapmak uyku hijyenini saÄŸlamada yardımcı olabilir.
Melatonin Kullanımı
Melatonin kullanımı da etkindir. Dozu konusunda tam bir fikir birliÄŸi olmasa da gidilecek yerin uyku saatlerine göre yolculuktan 3 gün önce melatonin uygulamaya baÅŸlamak ve bu uygulamayı yolculuk sonrasında 5 gün süreyle sürdürmek ÅŸeklinde öneriler de vardır.
Bebeklerde Jet Lag
Jet lag olayından en az bebeklerin etkilendiÄŸini biliyor muydunuz? Belli bir uyku düzenine sahip olmayan bebekler, jet lag durumunu yetiÅŸkinlere göre çok daha kolay atlatır.
