Çalışma hayatında ağır, tehlikeli ve insan sağlığını olumsuz etkileyebilecek koşullarda görev yapan bazı çalışanlar, normal sigortalılık süresinin dışında ek prim avantajından yararlanabiliyor. Sosyal Güvenlik mevzuatında fiilî hizmet süresi zammı olarak tanımlanan bu uygulama, kamuoyunda yıpranma payı adıyla biliniyor.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 40. maddesi kapsamında düzenlenen uygulamada, çalışanların prim günlerine yaptıkları işin niteliğine göre ilave süre ekleniyor. Buna göre 360 günlük çalışma karşılığında 60, 90 veya 180 gün ek prim hakkı doğabiliyor. Daha kısa süreli çalışmalar için ise hesaplama çalışılan gün sayısına göre yapılıyor.
İskenderun ve Payas'taki Demir-Çelik İşçileri de Kapsamda
Hatay'da özellikle İskenderun ve Payas çevresindeki demir-çelik tesislerinde çalışanlar açısından yıpranma payı dikkat çekiyor. Ancak bir fabrikada çalışmak tek başına bu haktan yararlanmak için yeterli değil. Çalışanın görev tanımının ve fiilen yaptığı işin kanunda belirtilen kapsamda bulunması gerekiyor.
Çelikhane fırınlarında, sıcak haddeleme bölümlerinde ve sıvı metal taşınması gibi mevzuatta sayılan işlerde görev yapan çalışanların primlerine her 360 günlük çalışma için 90 gün ilave ediliyor.
Bunun yanında yangın söndürme faaliyetlerinde fiilen çalışan itfaiye personeli ile kanunda belirtilen koruyucu sağlık, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerini yerine getiren sağlık meslek mensupları da düzenlemeden yararlanabiliyor. Bu meslek gruplarında 360 günlük çalışma karşılığında 60 günlük ek süre uygulanıyor.
180 Günlük İlave Prim Hangi İşlerde Veriliyor?
Yıpranma payında en yüksek süre olan 180 günlük ilave, kanunda belirtilen yer altı işlerinde çalışan sigortalıları kapsıyor. Maden ocakları ile yer altında gerçekleştirilen tünel ve kanalizasyon yapımı gibi işlerde görev yapan çalışanlara, 360 günlük çalışma karşılığında 180 gün ekleniyor.
Örneğin bu kapsamdaki bir işte 180 gün çalışan kişinin prim günlerine 90 gün daha ilave ediliyor. Böylece fiilî hizmet süresi zammı, yalnızca prim günlerinin artmasını değil, belirli koşullar altında emeklilik tarihinin öne çekilmesini de sağlayabiliyor.
Yıpranma Payı Emeklilik Yaşını Nasıl Etkiliyor?
Fiilî hizmet süresi zammından yararlanan çalışanlar için bir diğer önemli avantaj emeklilik yaşında indirim yapılabilmesi. Ancak primlere eklenen günlerin tamamı doğrudan yaş indirimi anlamına gelmiyor. Bunun için kanunda belirtilen çalışma süresi ve diğer koşulların karşılanması gerekiyor.
Genel uygulamada yer altı işlerinde en az 1.800 gün, diğer kapsamdaki işlerde ise en az 3.600 gün çalışma şartı aranıyor. Yaş haddinden yapılacak indirim, ilgili mevzuattaki sınırlar ve istisnalar doğrultusunda belirleniyor.
Hatay'da demir-çelik, sağlık, itfaiye ve yer altı işlerinde çalışanların hak kaybı yaşamamak için sigorta kayıtlarını kontrol etmeleri önem taşıyor. Çalışanlar, e-Devlet üzerinden SGK Tescil ve Hizmet Dökümü bilgilerine ulaşabiliyor. Görev yaptığı işin yıpranma payı kapsamında olup olmadığından emin olmayanların ise iş tanımı ve hizmet kayıtlarıyla SGK'ya başvurarak bilgi alması gerekiyor.
